Atterdag

Będę zaglądał niedługo do archiwum to poszukam tychże arkuszy z naniesionym "zaocznie" przebiegiem kanału... :)

Oj tak, osławiony kanał Śląsk - Kraków. Narys jego przebiegu jest zaznaczony na niektórych planszach Katastru Galicyjskiego. Co za tym idzie musiano wykonać dokładniejszy plan. Przekop Wilgi miał stanowić ujściowy odcinek kanału, który aktualnie kończy się na terenie Skawiny. Docelowo miał omijać Zrąb Tyńca i Rowem Skotnickim docierać właśnie do przygotowanej uprzednio Wilgi. Sam Kraków miał stać się ważnym węzłem dla transportu wodnego. Poniżej nigdy nie zrealizowany projekt ;) http://img191.imageshack.us/img191/2861/krkm.jpg A kanał ulgi to projekt odrobinę późniejszy.

Tfu tfu... dzięki za zwrócenie uwagi. Chodziło przecież o Zakopiańską. Powinienem zatem napisać "forteczna". Było by bardziej poprawnie. Owszem, najintensywniej była wykorzystywana przez Wodociągi Krakowskie, oraz kamieniołom po drugiej stronie drogi. Być może transportowano nią również piasek wiślany. Zdjęcie jak dla mnie super, z racji tego, że to jedno z nielicznych zdjęć krakowskich wąskotorówek :devil:

Z analizy map oraz skanowania laserowego powierzchni miasta Krakowa. Nie ma problemu stworzyć z tego warstwę GIS, stąd wydaje mi się, że i mapa jest możliwa do wykonania. Również odpowiednia warstwa w Google Earth, a co za tym idzie i szlak. Podobnie ze szlakami w formacie Garmin do wprowadzenia sobie do własnego GPS'a. Posiedzę pewnie w tygodniu ;) A póki co biegnę zdobywać Chełm i Osławską.

Dzięki ;) Najciekawsze jest to, że podczas budowy twierdzy wykorzystano większość z tych wzniesień. Jeżeli nie na miejsce utworzenia fortu, to mniejszych umocnień. Jedynym słabym punktem twierdzy byłby zatem jedynie Zrąb Tyńca, w żaden sposób nie umocniony, a umożliwiający wgląd do miasta i wnętrza twierdzy. Zamyślam by w ramach poszukiwania wiosny ruszyć na teren leżących już na Pogórzu dzielnic miasta i wspiąć się na część wzniesień.

Ostatnio, robiąc wszystko by nie pisać pracy przeglądałem mapy topograficzne terenu miasta i wiedziony przykładem pilskich znajomych postanowiłem sporządzić listę Korony Krakowa - najwyższych wzniesień w mieście, celem ich późniejszego zdobycia. Przy okazji zaznaczę iż brałem pod uwagę jedynie szczyty wzniesień (wierzchołki), rzeczywiste przewyższenie, a nie pośrednie elementa ;) Poniżej lista: Pierwsza Dziesiątka 384 Sowiniec - Kopiec Piłsudskiego (Masyw Sowińca) 349 Rajsko (Pogórze Wielickie) 330 Sosnowiec Soboniowicki (Pogórze Wielickie) 326 Kościuszko (Sikornik) 325 Libertowska (Pogórze Wielickie) 315 Grabówki Baryckie (Pogórze Wielickie) 312 Kosocicka (Pogórze Wielickie) 310 Wróblowicka (Pogórze Wielickie) 305 Zakamycze (Masyw Sowińca) 301 Zbydniowicka (Zbydniowice) Druga Dziesiątka 295 Św. Bronisława (Sikornik) 293 Guminek - Szczyt Zachodni (Zrąb Tyńca) 292 Prochowódka (Olszanica) 290 Syberia (Pękowice) 289 Pękowicka (Pękowice) 288 Chełm (Olszanica) 286 Łuczanowicka Pograniczna (Huta) 284 Bukowina (Szczyglice) 284 Ostra Góra (Zrąb Tyńca) 281 Batowicka Forteczna (Huta) Lista rezerwowa wzniesień powyżej 250m. 281 Kozobica (Zrąb Tyńca) 281 Stary Fort (Pasternik) 279 Grodzisko (Zrąb Tyńca) 278 Folwarczna (Pasternik) 277 Łuczanowicka (Płaskowyż Proszowicki) 277 Guminek - Szczyt Wschodni (Zrąb Tyńca) 277 Forteczna (Wzgórza Mydlnickie) 276 Pasternik (Pasternik) 274 Cecowa Duża (Olszanica) 274 Kukułcza (Masyw Sowińca) 273 Narodowa (Górka Narodowa) 273 Łysa Góra (Opatkowice) 273 Wróżna (Wzgórza Mydlnickie) 272 Rząsiecka (Rząska) 272 Skołczanka (Zrąb Tyńca) 270 Góry (Wzgórza Mydlnickie) 269 Bogucianka (Zrąb Tyńca) 269 Krakus (Bonarka) 268 Dłubnia (Huta) 268 Zapodole (Witkowice) 266 Bukówka (Zrąb Tyńca) 265 Dłubnia Forteczna (Huta) 265 Węgrzecka (Huta) 264 Rędziny (Masyw Sowińca) 263 Turowiec (Witkowice) 262 Kaim (Bieżanów) 262 Tysiąclecia (Huta) 261 Kowodrza (Zrąb Tyńca) 260 Forteczna Krzesławicka (Huta) 260 Grębałowicka (Płaskowyż Proszowicki) 260 Wielkanoc (Zrąb Tyńca) 260 Krakówka (Wróblowice) 260 Łysa Góra Forteczna (Huta) 259 Solnik (Bodzów) 258 Osławska (Podkamycze) 257 Wielogóra (Zrąb Tyńca) 256 Madera (Łagiewniki) 255 Lisia Góra (Bonarka) 255 Goła Góra (Rząska) 255 Węgrzynowicka Graniczna (Płaskowyż Proszowicki) 255 Świątnicka (Świątniki) 254 Malinówka (Rżąka) 253 Pastwiskowa Góra (Skotniki) 252 Zadworze (Tonie) 252 Sidzińska (Sidzina) 252 Wrożenicka (Płaskowyż Proszowicki) 250 Osławka (Podkamycze) Powodzenia w wyprawach!

Coś dla odświeżenia tematu. Tym razem bateria półpancerna - element umocnień międzypola Twierdzy Toruń. Poniżej skan planu wykonawczego i opis z wiki. http://img715.imageshack.us/img715/5122/bateriappancerna.jpg Prusy miały sporo szczęścia z wojną z Francją gdyż otrzymali dzięki niej znaczne kontrybucje i zastrzyk darmowej siły roboty. Stąd stać było ich na takie ekstrawagancje jak stałe obiekty międzypola, których w Krakowie jest jak na lekarstwo ;)

A teraz pora na materiał wybitnie zaskakujący. W zbiorach NAC pojawiło się kilka nowych fotografii. W tym jedna z rejonu krakowskich Przegorzał i.... http://img.audiovis.nac.gov.pl/SM0/SM0_1-W-1495-7.jpg ...najprawdopodobniej mamy tu uchwyconą tzw. kolejkę forteczną wiodącą od Salwatora do Bielan, przez teren wodociągów, aż pod kawernę we wzgórzu Krępak. Jeszcze na innym zdjęciu, którego niestety nie udało mi się ponownie znaleźć było widoczne torowisko położone na wale przeciwpowodziowym w rejonie dzisiejszego MWiKu.

Odświeżając temat toruński. Obiektów fortyfikacyjnych jest więcej niż na terenie Krakowa. Głównie dzięki rozbudowaniu sieci schronów międzypola i baterii mobilizacyjnych. Samych schronów amunicyjnych jest więcej niż krakowskich szańców. Poniżej wklejam zdjęcie narysu unikatu, niestety zniszczonego - Fortu Kolejowego. Można się pokusić o stwierdzenie iż stanowił on rozwinięcie idei widocznej w krakowskich szańcach. A z resztą, spójrzcie sami. http://img837.imageshack.us/img837/395/eisenbahnfort.jpg

Witam wszystkich i zapraszam do dyskusji o krakowskich zabytkach techniki. Wszyscy znamy (tak podejrzewam) Krakowski Szlak Techniki, wiodący przez większość najcenniejszych obiektów przemysłowych na terenie miasta. Tematem jednakże pomijanym zarówno przez szlak jak i większość przewodników po mieście jest krakowskie dziedzictwo kolejowe. I bynajmniej nie chodzi tu o stosunkowo dobrze opisane koleje normalnotorowe (łącznie z liniami obwodową, mogilską i cyrkumwulacyjną), a o linie wąskotorowe. Kraków jako miasto na przełomie wieków stosunkowo mocno uprzemysłowione posiadało szereg linii o takim właśnie charakterze. Głównie obsługiwały one największe w mieście fabryki, a ich jeszcze mniejsi bracia o charakterze kolei tymczasowych i polowych były budowane na terenie kamieniołomów, cegielni, magazynów oraz na większych budowach. Sam temat zaś poruszany był przy okazji Kolei Twierdzy Kraków i w innych tematach, warto by jednak pokusić się o jakieś podsumowanie. Zacznijmy więc od początku. Zakłady Solvay nie powstały same z siebie. Większość sodowni z reguły umiejscawiane było w miejscach gdzie dostępne były znaczne ilości zarówno wapienia jak i soli. Stąd ich powstanie w Krakowie (podobnie jak i w odległym kujawskim Janikowie) było tylko kwestią czasu. Wraz z ich powstaniem konieczne było zapewnienie stałych dostaw wapienia, a na przełomie wieków nie było łatwiejszego, tańszego, bardziej rozpowszechnionego transportu niż kolej wąskotorowa. Tania w budowie, zdatna do położenia w przeciągu kilku tygodni i niezrównana w konkurencji z dostępnymi wówczas furmankami i pierwszymi ciężarówkami. Stąd już na początku XX wieku powstała najdłuższa w Krakowie linia kolei wąskotorowej (600 lub 750mm) łącząca Fabrykę Solvaya z największym, krakowskim kamieniołomie zlokalizowanym na wzgórzu Zakrzówek. Sieć jednakże nie pozostała taka sama przez lata. Wielokrotnie rozbudowywana ostateczny kształt uzyskała w momencie zmiany w systemie komunikacyjnym miasta i powstaniu linii tramwajowej do Borku. W skład obiektów inżynieryjnych wchodziły 2 mosty (1, w ciągu ulicy Wielickiej został następnie wykorzystany do poprowadzenia nim torów tramwajowych i zastąpiony przez tunel pod drogą i most zlokalizowany przy pobliskim parkingu), wspomniany tunel oraz dwie stacje (Zakrzówek i Solvay). Poza linią, tory poprowadzone były również na terenie wyrobiska w Zakrzówku, samej fabryki oraz na pobliskich hałdach. Niestety sama kolejka zlikwidowana została krótko po zamknięciu zakładów przemysłowych i kamieniołomu. Do tej pory pozostały z niej jedynie trwałe obiekty inżynieryjne i układ niektórych ulic. Kolejną linią kolei wąskotorowej było połączenie starego kamieniołomu, zlokalizowanego na Zakrzówku, przy ulicy Salezjańskiej z fabrykami w nieodległym Ludwinowie. Rampa załadowcza znajdowała się na dnie wyrobiska, a stacja docelowa, na zachód od dawnej, nie istniejącej już Garbarni. Niestety, jedyne ślady w terenie pozostałe po niej to znajdowane czasami resztki podkładów na terenie wyrobiska i okolica stacji docelowej. Przebieg torów jest do ustalenia, ale na terenie całej ich długości zlokalizowane zostały "nowe" osiedla mieszkaniowe. Ślady nie pozostały również po żadnym z zakładów przemysłowych do których wiodła. Ciekawą konstrukcją była sieci kolei wąskotorowych na terenie krakowskich Wodociągów (sieć otaczająca osadniki, łącząca się również z pobliskimi 2 wapiennikami), używana wcześniej jako kolejka forteczna i wydłużona wówczas aż do rejonu Salwatora. Pozostała z niej całkiem spora część zachowana w formie pomnika oraz obiektów inżynieryjnych na terenie MWiK. Ocalało również kilka fragmentów torowiska ocalałych w formie zaasfaltowanej w pobliskich drogach. Przez krótki okres czasu funkcjonowała w tej okolicy również, wzorem sąsiadów ze wschodu "kolejka pionierska" łącząca Salwator (po wale przeciwpowodziowym, a nie jak kolejka forteczna wzdłuż ulicy Księcia Józefa) z Bielanami i działającym tam okresowo kąpieliskiem. Również umiejscowiony na terenie Bonarki "Superfosfat" posiadał przez pewien czas swoje dwie linie kolejki łączącej go z leżącym w pobliżu wyrobiskiem, stanowiącym aktualnie rezerwat geologiczny "Bonarka". O dziwo, pozostał z niej czytelny w terenie wykop na południe od ogródków działkowych przy ulicy Swoszowickiej. Drugą z nich była wewnętrzna sieć zakładu i najbliższych mu wyrobisk. A co z kolejkami cegielnianymi? W ich wypadku ślady nie zostały praktycznie żadne. Chyba, żeby szukać ich na terenie zalanych już wyrobisk. Praktycznie każdy staw ma swoją historię o zalanych na dnie wagonikach i ocalałych tam torach. Ile w tym prawdy? Wiedzą tylko nurkowie. Jednakże stare mapy wskazują nam jednoznacznie gdzie się one znajdowały. Pierwszymi z nich były 2 kolejki łączące płaszowskie cegielnie z niedalekimi wyrobiskami. Co ciekawe, linia w pobliżu dzisiejszej ulicy Lipskiej poza połączeniem z siecią "glinianek" była połączona z istniejącym wciąż w 20leciu międzywojennym szańcem twierdzy FS19. Również dwie cegielnie w Łagiewnikach posiadały swoje torowiska, podobnie jak i większość kamieniołomów na terenie miasta - tam jednak wagoniki były najczęściej poruszane siłą ludzkich mięśni bądź przy pomocy trakcji konnej. Jak widać, temat jest niemalże nie do wyczerpania, a świadomość mieszkańców w tej kwestii niemalże zerowa. Oczywiście, powyższy tekst jest zaledwie wstępem i mam nadzieję, że również WY podzielicie się swoimi informacjami. Razem może uda nam się stworzyć listę obiektów, linii związanych z tym ciekawym wycinkiem historii przemysłowej miasta.

O, dobrze wiedzieć. Dzięki wielkie. Ciekawe, czy na Pychowicach też to miało taką funkcję. Znajduje się tam kilkadziesiąt metrów takich obszalowanych rowów oraz koliste stanowisko... plus 4 betonowe nieznanego przeznaczenia, o których myślałem iż mogło to być oświetlenie... chociaż kto wie. Miejsce znajduje się zaraz za rowem melioracyjnym odcinającym Zakrzówek od Pychowic - mniej więcej wprost na zachód od wydziału ZAiKS UJ. W tym świetle zastanawia mnie jak rozległy był teren na Zakrzówku? Wszak sporo czasu działała jeszcze strzelnica na Kapelance...

Ot takie pytanie odnośnie Skałek. Z jakiego okresu pochodzą oskarpowane betonowymi prefabrykatami okopy w okolicy dawnego ISu? Tak się zastanawiam bo podobne okopy znajdują się w obrębie Pychowic na terenie dawnego terenu ćwiczeniowego (najprawdopodobniej)...

Niezła rycina. Reflektowałbym na źródło bo widzę, że jak nic przyda się do mojej pracy. Z tą fosą to ciekawa sprawa, wychodzi na to, że albo nie przemyśleli sprawy w fazie projektu, albo nie znalazły się na to żadne środki. Ewentualnie postanowiono polegać głównie na wysuniętych, później zbudowanych elementach. Ciekawią mnie też dawne umocnienia wokół Parku Bednarskiego. Na jakiejś mapie widziałem wyrysowane bastiony. A ja podzielę się moim znaleziskiem: http://img69.imageshack.us/img69/111/wiezak.jpg O ile wzrok mnie nie myli to ostatnia okazja w jakiej można było ujrzeć Wieżę Krzemionki...

Dzięki wielkie. Co do Fortu Krzemionki właśnie nie miałem tej pewności. Odkąd zacząłem badania w tamtej części ta okrągła budowla pasowała mi do fundamentów i dolnego fragmentu dzieła. Później znalazłem jednak mapkę na której fort umiejscowiony był na samym niemalże skraju wyrobiska "nad Matecznym", a otaczająca go (sic!) fosa pasowała do zachowanych tam obmurowanych fragmentów. Teraz jednak porównałem to z nieocenionym przedrukiem polskim z M-blattu i... http://img576.imageshack.us/img576/5738/krzo.jpg ...masz absolutną rację. Zmieniam zatem żądzę ujrzenia jak wieża zostaje pożarta przez chciwy kamieniołom na... chęć ujrzenia jak Zakrzówek pożera Szaniec ;) Racja. 37mm. Co ciekawe, resztki po czymś takim zdaje mi się że znalazłem w Piekarach na jednym ze wzgórz. Też dobre miejsce na baterię. Dzięki za dookreślenie półbastionu. W Lasku Bonarka obstawiałem niemczyznę, został nawet ślad po jakiejś większej baterii, ale niedużej. Największe stanowiska ziemne baterii spotkałem w Toruniu - związane jeszcze z twierdzą pruską, ale wykorzystywane podczas drugiej wojny jako stanowiska dla p-lot. Ciężkich p-lot. Co do tego przykrycia to w sumie jest możliwe, częste pożary w tym rejonie sprzyjają późniejszemu rozwojowi roślinności. Będę robił odkrywki glebowe to może trafię. No właśnie. Wały pod Kopcem są widoczne ostatni raz na zdjęciach w Archiwum opisanych jako "rozbiórka umocnień pod Kopcem Krakusa", a cały cykl dotyczy badań samej mogiły.

Hmmmm... aktywność zmalała, a pogoda powinna jej sprzyjać ;) Od tygodnia w mniejszym lub większym deszczu łażę po terenie. Z powodu wody zaliczyłem już upadki do kamieniołomów i fos fortecznych. Przednia zabawa. Dopóki sobie człowiek krzywdy nie zrobi. Będąc na Podgórzu zaczęła zastanawiać mnie jedna rzecz. No, może kilka. 1. Jak to się stało, że kamieniołom zjadł Fort Krzemionki. 2. Jak to wyglądało... moim zdaniem wysadzanie ściany wapienia ze stojącym powyżej fortem musiało być jednym z najbardziej efektownych widoków na świecie. 3. Co robi na terenie TV Kraków budynek z fundamentami na planie rotundy - jakiś czas już myślałem, że to pozostałość po forcie. 4. Jakie działa zainstalowane były na szańcu między Fortem Benedykta, a Krzemionki - mocowanie wygląda podobnie do toruńskiej baterii czterdziestek - cokół znaczy się. 5. Czy znany jest skład całej grupy przeciwlotniczej spod Benedykta - wyposażenie. 6. Co stało się z Pulvermagasinem na polanie w Lesie Bonarka - na planie jest, na liście zabytków fundamenty, w terenie brak. 7. Skąd wzięło się umocnienie Lasku Bonarka - z jakiego okresu pochodzą widoczne tam okopy i stanowiska. 8. Jakim cudem wał na Krzemionkach ocalał, a pod Krakusem znikł - czy to kwestia jego rozbiórki, widocznej po części na zdjęciach z rozkopywania kopca. Dużo tego się zrobiło. Jak człek biega cały dzień to ma czas na rozmyślanie bo roślin póki co mało.

Dokładnie. 1848 z tego co pamiętam. Mam jeszcze kataster z 1906. Tam widać już wydzielenia typowo forteczne opisane jako CK Fortyfikacje. Na obu nanoszone były na bieżąco zmiany w układzie działek.

Podgórze wczoraj i dziś. Wbrew pozorom w pierwotnym założeniu miejskim wiele się nie zmieniło. W porównaniu z dawnym podmiejskim Krakowem zmiany były wręcz kosmetyczne. Poniżej złożony wstępnie plan katastralny miasta Podgórza. Do wglądu czy też dyskusji. http://img140.imageshack.us/img140/424/alleg.jpg

Pozazdrościć takiego terenu. Chociaż mieszkając obok Błoni i Sikornika też nie mam na co narzekać. Odkąd zaczęła mi forma szwankować, z trudem budowana podczas badań w środkowoamerykańskim piekle stwierdziłem, że warto się ruszyć i po wielu latach wróciłem do biegania. Póki co staram się wyrabiać normę 7-10km raz na dwa dni. Od czasu do czasu dłuższe marsze - poza codziennym przemierzaniem wzgórza w ramach prowadzenia badań. Przymierzam się też do kolejnego startu w Pieszych Maratonach na Orientację. Świetny sport... chociaż tegoroczny Skorpion zjadł mi sporo zdrowia... Prędkość za dnia zależy od ilości pracy i typu wykonywanych robót. Czasem muszę się sporo nachodzić stąd prędkość marszowa rzędu 6km/h to norma. Innym razem badania potrafią zrobić się stricte stacjonarnymi z kilku/kilkunastokilometrowym dojściem w teren. Ważne by się nie roztrenować. No i ruch jest motywacją do pozbycia się wszelakich nałogów... szybko porzuciłem palenie jak zabrałem się za bieganie. Dopiero wtedy człowiek uświadamia sobie jak bardzo tytoniowy nałóg pęta mu nogi... zadyszką po 100 metrach ;)

Jeżeli ktoś miałby czas i nie wiedział by co z nim zrobić to od ponad tygodnia z racji początku sezonu wegetacyjnego przemierzam krakowskie horsty i inselbergi (wzgórza) w poszukiwaniu roślinności ciepłolubnej. Często wiąże się to z odwiedzaniem terenów historycznych i fortecznych. Jeżeli ktoś by się pisał to wystarczy dać znać. Odległości są różne. Z racji choroby kondycja szwankuje, ale przy dobrych wiatrach odległości wahają się od 10 do 30 km w ciągu kilku godzin...

Z tym już gorzej. Z zeszłego wyjścia mam tylko. Teraz było na tyle mokro, że zabezpieczone przed wilgocią plecaki zostawiliśmy w jednym z tuneli. Wrzucę za to parę zdjęć z grudnia. http://img697.imageshack.us/img697/2271/p1250447.jpg Po przejściu przez szczelinę w labiryncie. http://img192.imageshack.us/img192/1888/p1250433.jpg Ekwilibrystyka stosowana. Przejście dolne do Labiryntu. http://img32.imageshack.us/img32/2457/p1250420.jpg Próba pokonania szczeliny w Komnacie z Ławką. http://img710.imageshack.us/img710/3716/p1250392.jpg W Piaskowej Rurze. http://img18.imageshack.us/img18/610/p1250327.jpg W Jaskini Ciasnej. http://img9.imageshack.us/img9/5488/p1250313.jpg Uboga szata naciekowa. http://img268.imageshack.us/img268/4227/p1250312.jpg Wyjście z Ciasnej. http://img46.imageshack.us/img46/749/p1250455.jpg Efekty ;)

Jaskinia Twardowskiego po raz drugi. Dziś udało nam się przebyć prawą drogę do Piaskowej Rury. Ciężko było, ale skończyło się na poobijanych kolanach i wykręconej ręce. W związku z dużą wilgotnością darowaliśmy sobie penetrację Labiryntu gdzie stało kilka centymetrów wody. Chociaż znaleźli się śmiałkowie na małą choć zalaną trasę z Piaskowej do Głównej Sali. Nietoperzy brak. Za ciepło już dla nich i za mokro. Dla nas też stąd umknęliśmy na Zakrzówek, a następnie na drugą stronę rzeki skąd przyzywał nas bar mleczny Flisak. Nie polecam przechodzenia jaskini podczas roztopów. Ponownie ruszymy w pełną wiosnę jak już będzie pewność, że wnętrze jest przynajmniej odrobinę przesuszone.

Była taka sprawa z tym wapiennikiem. Nie wiem czy jest on w końcu czy nie na liście zabytków. Sporo wapienników rozsianych jest po Sudetach i w Jurze Krakowskiej. Hmmmm, a czy aby nie chodzi o ten lasek gdzie jeszcze na początku XX wieku znajdowało się jedno z wyrobisk? Nie znam sprawy, ale często w okolicy kamieniołomów znajdowały się "schronienia" dla pracowników na czas robót strzałowych. Kilka zasypanych takich znalazłem w Mydlnikach. Poza tym znam je z kopalni kwarcytu w Górach Izerskich.

Baszta? Chodzi chyba o wapiennik - piec do wypalania wapna. Swego czasu stały jeszcze 2 na Mydlnikach, a największy jaki znam z Krakowa dalej stoi przy wjeździe na teren kamieniołomu Bodzów.

Doskonale. I obrony i obiekty i miejsce. Twierdza Grudziądz, jedna z najlepiej zachowanych i największych cytadel w kraju. Cytadela pomimo drugowojennego epizodu zachowała się dobrze (najcięższe walki toczyły się w obrębie nowego pierścienia twierdzy) - funkcjonuje jako składy wojskowe i nie jest dostępna. Znajomi zwiedzili ją za zgodą Ministerstwa podczas liczeń nietoperzy... ja miałem z nią inną historię ;) Najbardziej zniszczona część pierścienia wewnętrznego to Dzieło Rogowe. Dostępne, częściowo wysadzone, ciężkie do penetracji. Zwiedziłem je całe podczas... liczeń nietoperzy. Wojsko aktualnie powoli wycofuje się z twierdzy. Planowana była adaptacja umocnień na rzecz składów materiałów radioaktywnych... na szczęście kwestia upadła. Według mnie obiekt, wraz ze starym miastem powinien znaleźć się na liście Unesco.

Miasto doskonale. Obiekt gorzej ;) Chociaż jest podpisany na mapie. Chodzi o Brucken Kopf = Przedmoście Toruńskie. Pierwszy element lewobrzeżnych fortyfikacji w mieście. Chroniący podejścia do drewnianego mostu na Kępie Bazarowej. W skład jego wchodziło dzieło wodne, bastion wschodni i zachodni oraz umocnienia mostu. Bastiony zostały zniwelowane podczas budowy linii kolejowej i dworca. Aktualnie samo dzieło główne zachowane jest całkiem nieźle, chociaż w XX wieku dokonano przebudowy i adaptacji na fabrykę... sera :mrgreen: